PORTEKİZ HALK ŞARKISI: FADO ”GÜÇLÜ BİR RUHUN BİTKİN DÜŞMÜŞ HALİ” GİBİDİR

Geçen hafta yayınladığım yazımda, Fado müziğine giriş yapmıştım. Bu yazımda da Fado ile internette dolanan ve bilinen yanlışlar üzerinde durup az biraz da lokal insanlardan aldığım bilgileri sizlerle paylaşacağım.

Neden bu kadar Fado üzerinde durduğumu merak ediyorsanız, Portekiz dışında pek tanınmaması ve müziğin güzel olması. Bir de kişisel olarak her gün geliştirmekte olduğunuz genel kültür çorbanızda benimde bir tuzum olsun istedim.

Çoğu yerde okudum Fado, dinlerken yemek yenmezmiş. Çatal kaşık sesi rahatsız edermiş. Kim uydurduysa iyi uydurmuş çünkü Fadistalar zaten şarkıyı söylerken başka bir dünyadalar. Hadi onu geçelim, çoğu mekân yemekli. Birçok restorana gittim. Buna lokaller de dahil. Hepsinde yemek yendi. Çatal kaşık sesi duyuldu.

Eski zamanlarda bu müzik türü ve kültürü nasıldı bilemem, ama şu anda Lizbon’da bir turist bombardımanı olduğu için çatal kaşık sesine pek fazla aldırış etmiyorlar artık. Sonuçta, turist demek döviz demek. Haliyle Portekiz insanlarının da gelirleri Avrupa standartlarının bir hayli altında olduğuna göre, ‘Turistik kültür won’ diyebiliriz.

Bir arkadaşım vardı, ona ”hiç fado dinledin mi?” diye sormuştum.” ”Evet, dinledim” dedi. ”Nasıl, beğendin mi tarzını?” dedim. Adam bana ne dese iyi. ”Güzel ya! Şu Arjantinlilerin tangosu var ya, ona benziyor, o tarz bir şey”  demesin mi! ”Haklısın” dedim… Arjantin tangosu gibi seksi diye yanıtladım. Ama çoğu insan da bu arkadaş gibi Fado müziğini, tango zannedip, millete anlatıyor. Yahu bilmiyorsanız, bilmiyorum deyin. Kalkın bu yükün altından.

Uzun lafın kısası, tangoyla alakası yok. Fado başka bir dünya… Lizbon’da kaldığım evin sahibesi bir yazardı. Tiyatro, roman ve senaryo yazarlığı yapıyordu. Aslen Azor adalarındandı. Ama lise yıllarından beri Lizbon’da yaşıyormuş. ”Fado müziği nedir, bana biraz bahseder misin?” diye sordum. Bana tam olarak şunu söyledi: ”ağıt ve özlem içeren müzik. Portekizliler denizcidir. Erkekler denize açıldıklarında, kadınlar arkalarından özlemle ağıt yakarlar. Bu müzik kültürü böyle oluştu”

”Aslında fado eski zamanlarda bu kadar meşhur değildi” diye anlatmaya devam etti. Eski bir kültür, gelenek, ama Amalia Rodrigues ve buna benzer birkaç fadistanın sayesinde globalleşti. Yani yeni yeni entelektüel kesim ilgi duyup dinler hale gelmiş. Şimdi ise benim gibi turistler de hafta sonları bütün Fado dinlenen mekanları doldurur hale geldi.

Portekiz halk şarkısı olarak bilinen Fado ünlü Portekiz şair Fernando Pessoa’ya göre kaybedilmiş ve elden gitmiş şeyleri dillendirir. Kaybedilmiş bir imparatorluk, bir ülke ve yenilmiş bir adam gibi… Fado müziğini ” güçlü bir ruhun bitmiş düşmüş bir hali ” diye betimler Pessoa.

 

 

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.